Naruszenie ustawy o ochronie sygnalistów

Czym grozi naruszenie przepisów o ochronie sygnalistów?

Długo wyczekiwany projekt ustawy o ochronie sygnalistów został już opublikowany. Projekt ustawy przewiduje, że wejdzie ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (nie można wykluczyć, że nastąpi to jeszcze w grudniu). Pracodawcy, którzy zatrudniają co najmniej 250 pracowników, jak również podmioty z niektórych branż bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników (chodzi tutaj m.in. o te, które są narażone na pranie pieniędzy czy finansowanie terroryzmu np. banki) powinny już rozpocząć prace nad wprowadzaniem procedury zgłaszania naruszeń.

Dlaczego jest to tak ważne? Projekt ustawy zawiera kilka przepisów karnych, które penalizują naruszenie przepisów ustawy. 

Szczególnie istotnym dla przedsiębiorców jest artykuł zgodnie z którym „kto wbrew przepisom ustawy nie ustanowił wewnętrznej procedury zgłaszania naruszeń prawa i podejmowania działań następczych albo ustanowiona przez niego procedura narusza art. 29 ust. 1, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.” Dlatego tak ważne jest żeby przedsiębiorcy zatrudniający co najmniej 250 osób rozpoczęli pracę nad ustanowieniem wewnętrznej procedury zgłaszania naruszeń jak najszybciej. Wiąże się to przede wszystkim ze stworzeniem regulaminu zgłoszeń, w którym zostanie określone m.in. czym jest naruszenie, czy rozpatrywane będą zgłoszenia anonimowe, w jaki sposób należy zgłosić naruszenie, czy każdy sygnalista będzie objęty ochroną oraz czyn jest dobra wiara i kto będzie ją badał, a także stworzenie wewnętrznych kanałów zgłaszania naruszeń. 

Niezwykle ważne jest także ustanowienie komisji lub zespołu, który będzie prowadził postępowanie wyjaśniające. 

Istotne jest aby zapewnić ochronę poufności tożsamości osoby dokonującej zgłoszenia i osoby, której dotyczy zgłoszenie. Ochrona poufności dotyczy informacji, na podstawie których można bezpośrednio lub pośrednio zidentyfikować tożsamość takich osób. Za naruszenie obowiązku zachowania poufności tożsamości osoby, która dokonała zgłoszenia grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.

Dlaczego tak ważne jest aby przedsiębiorca umożliwił w swoim przedsiębiorstwie zgłaszanie naruszeń? Otóż zgodnie z projektem ustawy „kto utrudnia dokonanie zgłoszenia, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3”.

Należy również pamiętać, że przedsiębiorca nie powinien stosować działań odwetowych wobec sygnalisty. Za działania odwetowe uważane są zachowania podejmowane wobec sygnalisty, które stanowią dla niego dyskomfort spowodowany dokonaniem przez niego zgłoszeń. 

Z działaniem odwetowym mamy do czynienia zawsze wtedy jeśli w wyniku dokonanego zgłoszenia sygnalista spotyka się z niesprawiedliwym i gorszym traktowaniem przez np. przełożonych, zarząd oraz współpracowników. Za najczęściej występujące formy represji stosowane wobec sygnalistów uważa się: 

a) zawieszenia, przymusowego urlopu bezpłatnego, zwolnienia lub równoważnych środków;

b) degradacji lub wstrzymania awansu;

c) przekazania obowiązków, zmiany miejsca pracy, obniżenia wynagrodzenia, zmiany godzin pracy;

d) wstrzymania szkoleń;

e) negatywnej oceny wyników lub negatywnej opinii o pracy;

f) nałożenia lub zastosowania jakiegokolwiek środka dyscyplinarnego, nagany lub innej kary, w tym finansowej;

g) przymusu, zastraszania, mobbingu lub wykluczenia;

h) dyskryminacji, niekorzystnego lub niesprawiedliwego traktowania;

i) nieprzekształcenia umowy o pracę na czas określony w umowę o pracę na czas nieokreślony, w sytuacji gdy pracownik mógł mieć uzasadnione oczekiwania, że zostanie mu zaoferowane stałe zatrudnienie;

j) nieprzedłużenia lub wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę na czas określony;

k) szkody, w tym nadszarpnięcia reputacji danej osoby, zwłaszcza w mediach społecznościowych, lub strat finansowych, w tym strat gospodarczych i utraty dochodu;

l) umieszczenia na czarnej liście na podstawie nieformalnego lub formalnego porozumienia sektorowego lub branżowego, co może skutkować tym, że dana osoba nie znajdzie w przyszłości zatrudnienia w danym sektorze lub danej branży;

m) wcześniejszego rozwiązania lub wypowiedzenia umowy dotyczącej towarów lub umowy o świadczenie usług;

n) odebrania licencji lub zezwolenia;

o) skierowania na badania psychiatryczne lub lekarskie.

Jeśli przedsiębiorca zastosuje działania odwetowe naraża się na karę grzywny, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3”. Udowodnienie, że dana czynność nie była działaniem odwetowym tylko była uwarunkowana obiektywnymi przesłankami spoczywa na przedsiębiorcy. 

Podsumowując, nie należy bagatelizować przepisów ustawy o ochronie sygnalistów, a pracę nad wdrożeniem systemu wewnętrznego zacząć jak najszybciej!