Nowe przepisy chroniące sygnalistów — nowy bat na przedsiębiorców, czy realna korzyść?

Termin na wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii upływa:

• 17 grudnia 2021 r. dla podmiotów publicznych (wdrożenie kanałów wewnętrznych i zewnętrznych);

• 17 grudnia 2021 r. dla podmiotów prywatnych zatrudniających powyżej 249 pracowników;

• 17 grudnia 2023 r. dla podmiotów prywatnych zatrudniających od 50 do 249 pracowników.

Niestety wciąż nie znamy polskich przepisów, które wprowadzą ochronę sygnalistów. Jest to ogromny problem dla polskich firm, które muszą się do tej dyrektywy przygotować. Dzisiaj odnoszą się do wymagań europejskich, nie wiedząc jednak jakie regulacje wprowadzi polski ustawodawca. 

ZAGADNIENIA OGÓLNE:

KIM JEST SYGNALISTA? 

Osoba zgłaszająca naruszenie, pracująca w sektorze prywatnym lub publicznym, która uzyskała informacje na temat naruszeń w kontekście związanym z pracą, w tym m.in:

a. osoby posiadające status pracownika;

b. osoby posiadające status osób prowadzących działalność na własny rachunek;

c. wspólnicy lub akcjonariusze oraz osoby będące członkami organu zarządzającego przedsiębiorstwa, w tym członkowie niewykonawczy, a także wolontariusze i stażyści nieotrzymujących wynagrodzenia;

d. wszelkie osoby pracujące pod nadzorem i kierownictwem wykonawców, podwykonawców i dostawców;

e. osoby, których stosunek pracy zostanie dopiero nawiązany – wówczas, gdy informacje dotyczące

naruszenia uzyskano w trakcie procesu rekrutacji lub innych negocjacji poprzedzających zawarcie

umowy.

f. osoby, których stosunek pracy już ustał.

Środki ochrony osób dokonujących zgłoszenia stosuje się również do: 

a) osób pomagających w dokonaniu zgłoszenia, 

b) osób trzecich powiązanych z osobami dokonującymi zgłoszenia, które mogą doświadczyć działań odwetowych w kontekście związanym z pracą, takich jak współpracownicy lub krewni osób dokonujących zgłoszenia;

oraz 

c) podmiotów prawnych, które stanowią własność osoby dokonującej zgłoszenia, dla których taka osoba pracuje lub które są w inny sposób z nią powiązane w kontekście związanym z pracą.

Istotne jest, że sygnalista zgłasza naruszenie w dobrej wierze. „Dobra wiara” oznacza przekonanie osoby zgłaszającej, że przekazane przez nią informację o nieprawidłowościach są prawdziwe. 

Nawet jeśli po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego okaże się, że informacje podane przez daną osobę nie potwierdziły się nie oznacza złej wiary sygnalisty. 

Sygnalistów dzielimy również na „wewnętrznych” oraz „zewnętrznych”. Do pierwszej grupy należą osoby, które wykorzystały wewnętrzne kanały i procedury aby zawiadomić o nieprawidłowościach odpowiednie osoby. Do sygnalistów „zewnętrznych” zaliczamy osoby, które nie wykorzystując kanałów wewnętrznych ujawniają informacje o potencjalnych naruszeniach na zewnątrz np. na portalach społecznościowych, na policję, do prokuratury. 

Osoby dokonujące zgłoszenia kwalifikują się do objęcia ochroną na mocy niniejszej dyrektywy, pod warunkiem że:

a) miały uzasadnione podstawy, by sądzić, że będące przedmiotem zgłoszenia informacje na temat naruszeń są prawdziwe w momencie dokonywania zgłoszenia i że informacje takie są objęte zakresem stosowania niniejszej dyrektywy; oraz

b) dokonały zgłoszenia wewnętrznego albo zgłoszenia zewnętrznego lub dokonały ujawnienia publicznego.

Zapewnienie sygnaliście właściwej ochrony jest obowiązkiem całego kierownictwa organizacji. Jednak to osoby przyjmujące zgłoszenie oraz prowadzące postępowanie wyjaśniające powinny szczególnie czuwać nad ochroną sygnalisty. 

JAKIE DZIAŁANIE JEST TRAKTOWANE JAKO „NARUSZENIE”?

„Naruszenia” oznaczają działania lub zaniechania, które są niezgodne z prawem i dotyczą aktów Unii i dziedzin objętych zakresem dyrektywy, lub są sprzeczne z przedmiotem lub celem przepisów zawartych w aktach Unii i dziedzinach objętych zakresem dyrektywy, a także są sprzeczne z regulacjami wewnętrznymi oraz zasadami etycznymi. Ważne jest, że „naruszenie” może zagrozić interesom prywatnym, publicznym lub interesowi organizacji. 

Przepisy Dyrektywy przewidują, że podmioty prawne w sektorach prywatnym i publicznym zobowiązane będą do opracowania wewnętrznych kanałów zgłaszania nieprawidłowości oraz wewnętrznych procedur przyjmowania zgłoszeń i podejmowania działań następczych w związku ze zgłoszeniami.

Przepisy Dyrektywy udzielają ochrony osobom zgłaszającym działania niezgodne z prawem lub przykłady nadużywania prawa szczególnie w następujących dziedzinach:

• zamówienia publiczne; 
• usługi, produkty i rynki finansowe oraz zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu; 
• bezpieczeństwo produktów i ich zgodność z wymogami; 
• bezpieczeństwo transportu; 
• ochrona środowiska; 
• ochrona radiologiczna i bezpieczeństwo jądrowe; 
• bezpieczeństwo żywności i pasz, zdrowie i dobrostan zwierząt;
• zdrowie publiczne; 
• ochrona konsumentów;
• ochrona prywatności i danych osobowych oraz bezpieczeństwo sieci i systemów informacyjnych;

Państwa członkowskie mają prawo do rozszerzenia wskazanych powyżej zakresów ochrony, a także same podmioty, które są zobowiązane do stosowania dyrektywy mogą wskazać dodatkowy zakres spraw jakie mogą być przedmiotem zgłoszenia.