POBYT I PODJĘCIE PRACY PRZEZ OBYWATELI UKRAINY (stan prawny 02.03.2022 r.)

Wszystkie osoby uciekające z Ukrainy przed konfliktem zbrojnym, nie muszą rejestrować się w punktach recepcyjnych ani martwić się o formalności. Wszystkie osoby uciekające z Ukrainy, szukające schronienia w Polsce, nie muszą obawiać się o legalność swojego pobytu. W najbliższych dniach nie trzeba też składać żadnych wniosków w Urzędzie do Spraw Cudzoziemców, urzędach wojewódzkich czy placówkach Straży Granicznej. To samo dotyczy obywateli Ukrainy, którzy są w Polsce, a ich dokumenty pobytowe utraciły ważność.

Skoro osoby z Ukrainy przebywają w Polsce legalnie to na jakiej podstawie mogą podjąć pracę w Polsce?

1. OSOBA WJECHAŁA NA PODSTAWIE PASZPORTU BIOMETRYCZNEGO 

Osoba ta może podjąć pracę na podstawie oświadczenia (właściwy urząd- PUP). 

Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi składasz i – po potwierdzeniu przez PUP – odbierasz osobiście, jako pracodawca. Może też to zrobić twój pełnomocnik (przy odbiorze oświadczenia powinien posiadać oryginał pełnomocnictwa). 

Powiatowe urzędy pracy mogą mieć własne wytyczne w zakresie składania oświadczeń o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi. Sprawdź – na stronie urzędu lub zadzwoń – jakie zasady obowiązują powiatowym urzędzie pracy właściwym dla twojej sprawy.

Składając oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi pamiętaj, aby dołączyć do niego:

– dokumenty potwierdzające twoją tożsamość jako pracodawcy:

– kopię dowodu osobistego lub kopię wypełnionych stron z danymi z dokumentu podróży – jeśli jesteś osobą fizyczną

– odpis z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), lub innego właściwego rejestru, zawierający aktualne dane na dzień składania wniosku – jeśli jesteś osobą prawną

– kopię zaświadczenia o podleganiu ubezpieczeniu w KRUS, albo kopię zaświadczenia z Urzędu Gminy o powierzchni fizycznej i przeliczeniowej gospodarstwa rolnego lub inny dokument potwierdzający posiadanie gospodarstwa rolnego – jeśli jesteś osobą prowadzącą gospodarstwo rolne

– kopię wszystkich wypełnionych stron ważnego dokumentu podróży cudzoziemca, którego dotyczy wniosek (jeżeli cudzoziemiec nie przebywa na terenie Polski, dołącz kopię dokumentów podróży z jego danymi osobowymi)

– oświadczenie o niekaralności dotyczące braku kary i braku skazania za: 

a) brak powiadomienia powiatowego urzędu pracy o podjęciu lub niepodjęciu pracy przez cudzoziemca w ustalonym terminie

b) nielegalne zatrudnianiem cudzoziemca lub nielegalne powierzenie wykonywanie pracy cudzoziemcowi 

c) przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową

d) przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów w związku z postępowaniem o wydanie zezwolenia na pracę lub jest podmiotem zarządzanym lub kontrolowanym przez taką osobę

e) przestępstwo handlu ludźmi

– dowód wniesienia opłaty za złożenie oświadczenia zawierający

– nazwę podmiotu składającego oświadczenie (pełna nazwa/imię i nazwisko oraz adres siedziby/miejsca zamieszkania pracodawcy)

– przedmiot/tytuł dokonanej wpłaty (tj. złożenie oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi)

– dane cudzoziemca (pełne imię i nazwisko cudzoziemca)

– pełnomocnictwo (jeśli w sprawie występujesz przez pełnomocnika)

– potwierdzenie wniesienia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (chyba, że jesteś zwolniony z jej uiszczenia)

Jeśli wniosek składasz w postaci elektronicznej, musisz dołączyć do wniosku elektroniczne kopie (skany) dokumentów.

Ważne! Urząd rozpatrujący sprawę może zażądać przedstawienia oryginałów dokumentów, z których sporządziłeś papierowe lub elektroniczne kopie (skany).

Dokumenty sporządzone w języku obcym (z wyjątkiem dowodów osobistych lub dokumentów podróży), musisz złożyć wraz z ich tłumaczeniem na język polski, sporządzonym przez tłumacza przysięgłego.

 Opłaty 

• 30 zł – opłata za złożenie oświadczenia. Wpłać ją na konto bankowe powiatowego urzędu pracy, w którym składasz oświadczenie.
• 17 zł – opłata skarbowa za pełnomocnictwo – jeżeli korzystasz z pełnomocnika.

Czas trwania postępowania:

• 7 dni roboczych, od dnia złożenia kompletnego oświadczenia w sprawach niewymagających postępowania wyjaśniającego (termin należy liczyć od dnia roboczego następującego po złożeniu kompletnego oświadczenia);
• 30 dni od dnia złożenia oświadczenia, w sprawach wymagających przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego;
• 2 miesiące od dnia złożenia oświadczenia, w sprawach szczególnie skomplikowanych.

Powyższe terminy mogą ulec wydłużeniu jeżeli postępowanie będzie zawieszone lub opóźnione z przyczyn niezależnych od urzędu.

Jeżeli urząd wpisze twoje oświadczenie do ewidencji to musisz:

– poinformować pisemnie powiatowy urząd pracy o podjęciu (najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy) lub niepodjęciu pracy przez cudzoziemca (w terminie 7 dni od planowanej daty rozpoczęcia pracy wskazanej w oświadczeniu);

– podpisać umowę z cudzoziemcem na warunkach określonych w oświadczeniu, a wcześniej przedstawić mu tę umowę przetłumaczoną na język dla niego zrozumiały;

– przestrzegać wszystkich obowiązków wynikających z powierzania pracy, takich samych jak w przypadku polskich pracowników (np. zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych w ciągu 7 dni, gdy dana umowa podlega ubezpieczeniom), a także obowiązków związanych z zatrudnieniem cudzoziemca wynikających z innych przepisów (np. przechowywanie kopii dokumentu pobytowego cudzoziemca).

1. OSOBA WJECHAŁA NA PODSTAWIE ZGODY KOMENDANTA STRAŻY GRANICZNEJ 

Obywatele Ukrainy, którzy mają niekompletne lub nieważne dokumenty uprawniające do przejścia granicy albo nie mają ich w ogóle, mogą na podstawie zgody Komendanta Głównego SG również przekroczyć granicę i przebywać w Polsce do 15 dni od dnia wjazdu do Polski. 

W trakcie tych 15 dni nie mogą podejmować pracy. 

Przed upływem 15 dni cudzoziemiec powinien złożyć wniosek: 

1. O zezwolenie na pobyt i pracę 

Wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę składa Cudzoziemiec, którego celem pobytu w Polsce jest wykonywanie pracy. Cudzoziemiec dołącza wypełniony przez pracodawcę załącznik nr 1 do wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, w którym wskazane są warunki jego zatrudnienia.

Zezwolenie na pobyt czasowy i pracę przez okres swojej ważności upoważnia do pobytu w Polsce i pracy na zasadach w nim określonych. Cudzoziemiec zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę (np. jako absolwent studiów stacjonarnych w Polsce), jeśli w toku postępowania złoży dokumenty potwierdzające ten fakt, otrzymuje decyzję bez wskazanych warunków zatrudnienia. Zezwolenie wydawane jest na okres przewidywanego zatrudnienia wskazany w załączniku,  od 3 miesięcy do 3 lat.

Na jego podstawie Cudzoziemiec otrzymuje kartę pobytu.

Do czasu otrzymania decyzji cudzoziemiec nie może podjąć pracy.

W jakich sytuacjach cudzoziemiec nie może wystąpić o Kartę Pobytu: 

– przebywa na podstawie wizy Schengen upoważniającej tylko do wjazdu na to terytorium wydanej ze względów humanitarnych, 

– przebywa na podstawie zgody na pobyt tolerowany lub zgody na pobyt ze względów humanitarnych albo w związku z udzieleniem mu azylu, ochrony uzupełniającej, lub ochrony czasowej lub nadaniem mu statusu uchodźcy. 

– ubiega się o udzielenie ochrony międzynarodowej lub o udzielenie azylu

ALBO 

1. Wniosek o ochronę międzynarodową / status uchodźcy

Cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu:

– rasy,

– religii,

– narodowości,

– przekonań politycznych lub

– przynależności do określonej grupy społecznej

– nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju.

Jeśli cudzoziemiec złoży wniosek o ochronę międzynarodową to do wydania decyzji nie będzie mógł podjąć pracy. Jeśli przez 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku nie zostanie wydana decyzja to cudzoziemiec będzie miał prawo podjąć pracę na podstawie zaświadczenia, które otrzyma z informacją, że wniosek nie został rozpoznany w ciągu 6 miesięcy. 

Uzyskując pozytywną decyzję lub zaświadczenie cudzoziemiec może podjąć pracę bez oświadczenia/ zezwolenia. 

– co w przypadku, gdy cudzoziemiec otrzyma decyzję odmowną? (należy pamiętać, że ochrona międzynarodowa/ status uchodźcy nadawane są 

Może składać wniosek o ochronę uzupełniającą. 

Cudzoziemcowi udziela się ochrony uzupełniającej, w przypadku gdy powrót do kraju pochodzenia może narazić go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez:

– orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji,

– tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie,

– poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego i ze względu na to ryzyko nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia.

Po uzyskaniu ochrony uzupełniającej cudzoziemiec może podjąć pracę (nie jest konieczne uzyskanie oświadczenia czy też zezwolenia). 

W jakich jeszcze sytuacjach cudzoziemiec może podjąć pracę? 

– posiada wizę 21 (C lub D),

– posiada zgodę na pobyt ze względów humanitarnych,

– posiada zgodę na pobyt tolerowany, 

– korzysta z ochrony czasowej, 

W powyżej wskazanych przypadkach również nie jest potrzebne uzyskanie oświadczenia ani zezwolenia. 

OCHRONA CZASOWA – Rozwiązanie masowe na poziomie Unii Europejskiej. Aby to wdrożyć konieczne jest rozporządzenie w sprawie udzielenia ochrony czasowej.  Jeżeli takie rozporządzenie weszłoby w życie cudzoziemcy mogliby na tej podstawie pracować bez wnioskowania o oświadczenia/ zezwolenia. 

1. Cudzoziemcom masowo przybywającym do Rzeczypospolitej Polskiej, którzy opuścili swój kraj pochodzenia lub określony obszar geograficzny, z powodu obcej inwazji, wojny, wojny domowej, konfliktów etnicznych lub rażących naruszeń praw człowieka, można udzielić ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez względu na to, czy ich przybycie miało charakter spontaniczny, czy też było wynikiem pomocy udzielonej im przez Rzeczpospolitą Polską lub społeczność międzynarodową.
2. Ochrony czasowej udziela się do chwili, gdy możliwy stanie się powrót cudzoziemców do uprzedniego miejsca ich zamieszkania, jednakże nie dłużej niż na okres roku.
3. Jeżeli po upływie roku nie ustaną przeszkody do bezpiecznego powrotu cudzoziemców do uprzedniego miejsca ich zamieszkania, okres ochrony czasowej przedłuża się o dalsze 6 miesięcy, jednak nie więcej niż dwa razy.

Cudzoziemcowi korzystającemu z ochrony czasowej wydaje się wizę jeżeli jest to niezbędne do wjazdu do kraju. 

Po przyjeździe na terytorium RP cudzoziemcowi korzystającemu z ochrony czasowej Szef Urzędu udziela zezwolenia na pobyt czasowy na okres roku i wydaje Kartę Pobytu. 

Podsumowując, 

Na dzień dzisiejszy pracę w Polsce mogą podjąć osoby posiadające:

– wizę 21 (C lub D),

– zgodę na pobyt ze względów humanitarnych,

– zgodę na pobyt tolerowany, 

Albo korzystające z ochrony czasowej, 

Bez potrzeby uzyskiwania oświadczenia/ zezwolenia na pracę. 

Osoby, które wjechały do Polski na podstawie paszportu biometrycznego mogą podjąć pracę na podstawie oświadczenia. 

Osoby, które wjechały na podstawie zgody komendanta Straży Granicznej mogą podjąć pracę dopiero po uzyskaniu zezwolenia na pobyt i pracę albo uzyskania ochrony międzynarodowej, albo w przypadku braku otrzymania decyzji o udzieleniu ochrony międzynarodowej w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku na podstawie wydanego zaświadczenia. Podczas trwania powyższych procedur cudzoziemiec nie może podjąć pracy. 

Ze względu na czas trwania procedury udzielenia ochrony międzynarodowej oraz przesłanek, które należy spełniać zalecałabym wstrzymanie się ze składaniem takich wniosków. 

Aktualnie trwają pracę na specustawą, która ma ułatwić dostęp do rynku pracy osobom z Ukrainy.